Hai cái bắt tay, mười giây ngắn ngủi, và không một lời đáp lại. Đó là tất cả những gì Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi nhận được từ Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại APEC Thâm Quyến, khép lại chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của bà trong không khí lạnh giá chưa từng có.
Bà Takaichi rời Thâm Quyến về Tokyo ngày 19/11 mà không đạt được bất kỳ cuộc gặp chính thức nào với ông Tập, dù hai người đã bắt tay nhau hai lần bên lề hội nghị. Lần đầu diễn ra trước bữa tối chào mừng các nhà lãnh đạo vào tối 18/11, lần thứ hai kéo dài chỉ khoảng 10 giây vào sáng 19/11. Theo hãng tin Kyodo, trong cả hai lần, bà Takaichi đều lên tiếng cảm ơn ông Tập, nhưng Chủ tịch Trung Quốc dường như không đáp lại lời nào.
Sự lạnh nhạt ấy càng rõ nét khi đặt cạnh cách Bắc Kinh đón tiếp các nhà lãnh đạo khác. Tổng thống Mỹ Donald Trump được chào đón bằng âm nhạc, tiếng reo hò và những chùm pom-pom, thậm chí ông Tập còn phá lệ đích thân ra sân bay đón ông Trump. Trong khi đó, bà Takaichi đến sân bay quốc tế Bảo An, Thâm Quyến, vào chiều 18/11 mà không có lễ đón, không có hoa, không có âm nhạc. Người ra đón bà chỉ là một quan chức ngoại giao đã nghỉ hưu năm năm trước, chứ không phải một quan chức đương nhiệm cấp cao nào của Trung Quốc.
Trong phòng họp chính, khoảng cách cũng được sắp xếp đầy ẩn ý. Ông Tập ngồi cạnh Tổng thống Trump và đối diện Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung, còn bà Takaichi ngồi cách đó bảy ghế, gần cuối bàn. Trong buổi chụp ảnh chung, bà đứng gần cuối hàng sau, tách biệt hẳn với nhóm các nhà lãnh đạo đang bắt tay nhau ở phía trước. Từng chi tiết nhỏ cộng lại thành một thông điệp mà Bắc Kinh muốn cả thế giới đọc được: Nhật Bản đang bị gạt ra ngoài.
Cuộc gặp duy nhất mà bà Takaichi có được tại APEC là cuộc trao đổi kéo dài 30 phút với Tổng thống Nga Vladimir Putin, trong đó bà đề nghị Moskva trả tự do cho một nhà báo Nhật đang bị giam giữ và bảo vệ các doanh nghiệp Nhật sau khi Nga tịch thu tài sản của Japan Tobacco International. Đây cũng là lần đầu tiên hai người gặp trực tiếp kể từ khi bà Takaichi nhậm chức Thủ tướng vào tháng 10/2025.
Gốc rễ của cơn lạnh này nằm ở một câu nói cách đây đúng một năm. Tháng 11/2025, bà Takaichi tuyên bố trước Quốc hội Nhật rằng một cuộc tấn công của Trung Quốc nhằm vào Đài Loan, nếu đồng thời đe dọa đến sự sống còn của Nhật Bản, có thể khiến Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản hành động để hỗ trợ Hoa Kỳ, đồng minh chủ chốt của Tokyo. Bắc Kinh coi phát biểu đó là sự can thiệp vào công việc nội bộ của Trung Quốc và là hành động vượt qua lằn ranh đỏ. Kể từ đó, quan hệ hai nước rơi vào vòng xoáy đối đầu chưa từng có trong nhiều năm.
Trung Quốc đã đáp trả bằng một loạt biện pháp cứng rắn: hạn chế thương mại, siết chặt xuất khẩu đất hiếm và hàng hóa lưỡng dụng sang Nhật Bản, đồng thời cảnh báo công dân Trung Quốc không tới Nhật. Những biện pháp này đánh thẳng vào các ngành mũi nhọn của Nhật Bản, từ ô tô, chất bán dẫn cho tới thiết bị quân sự, bởi đất hiếm là nguyên liệu không thể thiếu trong sản xuất công nghệ cao.
Ngày 20/11, chỉ một ngày sau khi bà Takaichi rời Thâm Quyến, Bộ Ngoại giao Trung Quốc tiếp tục đổ thêm dầu vào lửa. Phát ngôn viên Quách Gia Khôn tuyên bố tại cuộc họp báo thường kỳ ở Bắc Kinh rằng nhiệm vụ cấp bách nhất của phía Nhật Bản là phải sửa những lời nói và hành động sai trái về vấn đề Đài Loan càng sớm càng tốt, đồng thời cần có thái độ đúng đắn về các vấn đề lịch sử. Thông điệp ấy cho thấy Bắc Kinh không hề có ý định xuống thang.
Về phía Tokyo, Chánh văn phòng Nội các Minoru Kihara đã xác nhận không có cuộc gặp song phương nào diễn ra giữa hai nhà lãnh đạo. Tại cuộc họp báo tổng kết chuyến đi, bà Takaichi vẫn khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì đối thoại với Trung Quốc để tìm kiếm một mối quan hệ mang tính xây dựng và ổn định. Nhưng thiện chí ấy, ít nhất cho tới lúc này, vẫn chưa nhận được hồi đáp tương xứng từ phía Bắc Kinh.
Dư luận Nhật Bản dường như cũng đang quay lưng với Bắc Kinh. Khảo sát thường niên của Văn phòng Nội các Nhật Bản, công bố ngày 20/11, cho thấy tới 93% người Nhật cho rằng quan hệ với Trung Quốc là không tốt hoặc không tốt lắm, mức cao nhất kể từ khi câu hỏi này lần đầu được đưa vào khảo sát năm 1986. Trong đó, 57% trả lời quan hệ là không tốt, 36% cho là không tốt lắm, tăng 6,6 điểm phần trăm so với năm ngoái. Chỉ có 6,7% cho rằng quan hệ hai nước là tốt, giảm mạnh từ mức 13,4% của năm trước. Cuộc khảo sát được gửi qua thư tới 3.000 công dân Nhật trên toàn quốc, từ ngày 17/9 đến 25/10, và nhận được 1.424 câu trả lời hợp lệ.
Đối với Nhật Bản, bài toán đặt ra lúc này vô cùng khó khăn. Tokyo vừa phải giữ vững liên minh với Hoa Kỳ, vừa phải tìm cách hàn gắn quan hệ với đối tác thương mại lớn nhất của mình. Bà Takaichi đã chọn cách không rút lại phát biểu của mình, bởi làm vậy sẽ bị coi là nhượng bộ trước áp lực từ Bắc Kinh. Nhưng cái giá của sự cứng rắn ấy là một năm quan hệ đóng băng và hình ảnh một Thủ tướng Nhật Bản đứng lẻ loi ở cuối bàn họp APEC.
Liệu hai cái bắt tay lạnh lùng ở Thâm Quyến có phải là điểm đáy của quan hệ Nhật - Trung, hay chỉ là khởi đầu cho một giai đoạn đối đầu còn kéo dài hơn nữa? Câu trả lời sẽ phụ thuộc vào việc Tokyo có chịu sửa những lời nói mà Bắc Kinh gọi là sai trái hay không, và Bắc Kinh có chịu nới lỏng bàn tay trừng phạt hay không. Cho tới lúc này, cả hai bên đều chưa cho thấy dấu hiệu nào của sự nhượng bộ. Và khi 93% người Nhật đã nhìn nhận quan hệ với Trung Quốc là xấu đi, thì cánh cửa hòa giải, nếu còn mở, cũng đang hẹp dần từng ngày.
Nguồn: Hürriyet Daily News / AFP, 20/11/2026; Kyodo News, 20/11/2026

Bình luận