26 tỷ cây số. Một con số lớn đến mức trí óc con người gần như không thể hình dung nổi. Vậy mà một cỗ máy do bàn tay con người chế tạo, phóng lên từ Trái Đất cách đây gần nửa thế kỷ, vừa vượt qua đúng khoảng cách đó. Tàu thăm dò Voyager 1 của NASA đã trở thành vật thể nhân tạo đầu tiên trong lịch sử bay xa Trái Đất một ngày ánh sáng, một cột mốc mà không một tàu vũ trụ nào trước nó từng chạm tới.
Khoảnh khắc lịch sử diễn ra vào lúc 5 giờ 16 phút sáng giờ miền Đông nước Mỹ ngày 18/11, tức 17 giờ 16 phút cùng ngày theo giờ Việt Nam. Vào thời điểm đó, Voyager 1 ở cách Trái Đất khoảng 16,1 tỷ dặm, tương đương 25,9 tỷ cây số, đúng bằng quãng đường ánh sáng đi được trong 24 giờ. Nói cách khác, một tia sáng rời khỏi Trái Đất vào lúc đó sẽ phải mất trọn một ngày mới đuổi kịp con tàu đang lao đi trong bóng tối giữa các vì sao.
Hành trình tới cột mốc này đã kéo dài 49 năm 2 tháng 13 ngày. Voyager 1 rời bệ phóng tại Mũi Canaveral, bang Florida, vào ngày 5/9/1977, trong một sứ mệnh ban đầu chỉ dự kiến kéo dài vài năm để bay qua Sao Mộc và Sao Thổ. Không ai vào thời điểm đó dám mơ rằng con tàu sẽ còn bay mãi, vượt qua cả ranh giới của hệ Mặt Trời và đi sâu vào không gian giữa các vì sao.
Những gì Voyager 1 đã làm được trên đường đi đủ để lấp đầy cả một cuốn sử thi. Tháng 3/1979, con tàu bay qua Sao Mộc và phát hiện một vành đai mỏng quanh hành tinh khổng lồ này cùng hai mặt trăng mới là Thebe và Metis. Tháng 11/1980, nó bay qua Sao Thổ, chụp những bức ảnh chi tiết về vành đai và các mặt trăng của hành tinh này. Rồi lực hấp dẫn của Sao Thổ đã bẻ cong quỹ đạo của con tàu, đẩy nó vọt lên khỏi mặt phẳng của các hành tinh và lao thẳng ra ngoài hệ Mặt Trời.
Ngày 17/2/1998, Voyager 1 vượt qua tàu Pioneer 10 để trở thành vật thể nhân tạo xa nhất mà con người từng đưa vào vũ trụ, một danh hiệu mà nó giữ vững cho tới tận hôm nay, đã hơn 28 năm. Ngày 25/8/2012, nó trở thành tàu vũ trụ đầu tiên trong lịch sử vượt qua nhật quyển, ranh giới nơi ảnh hưởng của Mặt Trời nhường chỗ cho không gian giữa các vì sao. Kể từ đó, Voyager 1 là đại sứ duy nhất của nhân loại đang thực sự bay trong không gian liên sao, gửi về những phép đo đầu tiên về một vùng vũ trụ mà trước đó con người chỉ có thể tưởng tượng.
Con tàu đang lao đi với tốc độ khoảng 61.000 cây số mỗi giờ, tương đương 17 cây số mỗi giây, so với Mặt Trời. Ở tốc độ đó, nó vẫn cần thêm hàng chục nghìn năm nữa mới tới được ngôi sao gần nhất trên hành trình của mình. Theo NASA, Voyager 1 đang hướng về phía ngôi sao Gliese 445, cách Trái Đất hơn 17 năm ánh sáng. Nó sẽ bay qua gần ngôi sao này sau khoảng 40.000 năm nữa. Một hành trình mà không một con người nào còn sống để chứng kiến điểm đến, nhưng chính điều đó lại làm cho câu chuyện thêm phần hùng vĩ.
Thế nhưng cột mốc huy hoàng này lại đến đúng vào lúc Voyager 1 đang gặp trục trặc nghiêm trọng. Ngày 14/11, chỉ bốn ngày trước khi chạm mốc một ngày ánh sáng, đội ngũ điều hành sứ mệnh phát hiện con tàu đã ngừng gửi dữ liệu khoa học và kỹ thuật về Trái Đất. Một ăng-ten của mạng Deep Space Network tại Canberra, Australia, đã bắt được tín hiệu sóng mang của con tàu, nhưng tín hiệu đó không mang theo bất kỳ dữ liệu nào.
Sự hiện diện của tín hiệu sóng mang là một tin tốt trong cơn lo lắng. Nó cho thấy máy tính điều khiển tư thế của Voyager 1 vẫn đang làm việc, giữ cho ăng-ten của tàu luôn hướng về Trái Đất, và hệ thống phát sóng của tàu vẫn hoạt động. Vấn đề dường như nằm ở chiếc máy tính trên tàu chịu trách nhiệm thu thập dữ liệu từ các hệ thống khác nhau, bao gồm cả các thiết bị khoa học, và sắp xếp chúng thành định dạng để truyền về Trái Đất. Chiếc máy tính đó đã im lặng, trong khi phần còn lại của con tàu vẫn đang cố gắng gọi về nhà.
Việc chẩn đoán sự cố sẽ là một thử thách kéo dài, chính vì khoảng cách khổng lồ mà con tàu vừa lập kỷ lục. Mỗi lệnh gửi từ Trái Đất mất 24 giờ mới tới được Voyager 1, và câu trả lời sớm nhất cũng phải mất thêm 24 giờ nữa mới quay về. Một cuộc trao đổi hỏi đáp đơn giản nhất cũng tốn trọn hai ngày. Vì vậy, các kỹ sư NASA cảnh báo rằng việc tìm ra nguyên nhân có thể mất nhiều tuần, thậm chí lâu hơn. Họ đang chạy đua với thời gian và khoảng cách, bằng những tín hiệu vô tuyến yếu ớt bay qua 26 tỷ cây số bóng tối.
Hiện nay, chỉ còn hai thiết bị khoa học trên Voyager 1 vẫn đang hoạt động: từ kế và thiết bị sóng plasma. Nguồn điện của con tàu đang cạn dần theo từng năm, khi các máy phát nhiệt điện đồng vị phóng xạ của nó yếu đi. NASA dự kiến sứ mệnh có thể kết thúc vào khoảng giữa thập niên 2030, khi nguồn điện không còn đủ để duy trì hoạt động của tàu. Nhưng cho tới lúc đó, đội ngũ sứ mệnh cam kết sẽ làm mọi cách để giữ con tàu hoạt động và tiếp tục gửi dữ liệu về càng lâu càng tốt.
Một ngày ánh sáng không phải là điểm dừng. Voyager 1 sẽ còn bay xa hơn nữa, mỗi ngày lại thêm hàng triệu cây số, mỗi năm lại thêm một khoảng cách mà ánh sáng cũng phải mất thêm nhiều giờ mới đuổi kịp. Chừng nào tín hiệu của nó còn về tới Trái Đất, chừng đó nhân loại vẫn còn một đại sứ đang bay trong bóng tối giữa các vì sao, nhắc nhở chúng ta rằng bầu trời không phải là giới hạn, mà chỉ là khởi đầu.
Nguồn: NASA / Reuters, ngày 19/11/2026

Bình luận